Leczenie zaburzeń czynnościowych stawów skroniowo-żuchwowych i bruksizmu

W Specjalistycznym Centrum Stomatologii „Zarzecze” leczeniem pacjentów z zaburzeniami czynnościowymi stawów skroniowo-żuchwowych, dysfunkcjami mięśni i bruksizmem zajmuje się dr Edyta Gotkiewicz-Cichoń – specjalista protetyki stomatologicznej.

Leczenie interdyscyplinarne prowadzone jest we współpracy z CRMK Centrum Rehabilitacji dr Małgorzaty Kulesy-Mrowieckiej, fizjoterapeuty zajmującej się problematyką stawów skroniowo-żuchwowych i mięśni żucia.

BRUKSIZM

Bruksizm to parafunkcja (niekontrolowany nawyk), patologia polegająca na:

  • silnym, niekontrolowanym zaciskaniu zębów (bruksizm centryczny)
  • zgrzytaniu zębami ( bruksizm ekscentryczny)
  • zgrzytaniu i zaciskaniu zębów (bruksizm mieszany)

OBJAWY

Pierwsze objawy są subtelne- trudne do zauważenia przez samego Pacjenta jak również przez lekarza nie zajmującego się na co dzień tematyką zaburzeń czynnościowych.

Należą do nich:

  • pionowe pęknięcia szkliwa
  • ubytki szkliwa przy dziąśle, w okolicy szyjki zęba, tzw. ubytki klinowe
  • starcie szkliwa zębów przednich i bocznych
  • biała kresa na błonie śluzowej policzków
  • zagłębienia na bocznej powierzchni języka
  • przerost mięśni twarzy, zwłaszcza mięśni żwaczy, co nadaje twarzy nieestetyczny „kwadratowy” kształt
  • nadmierne napięcie mięśni żucia, przykurcz i twardość tych mięśni
  • wzrost napięcia mięśni obręczy barkowej
  • częste bóle głowy
  • bóle mięśni i ich przyczepów w obrębie twarzy, karku
  • bóle ucha, zaburzenia słuchu

Powyższe objawy bardzo często powodują, że pacjenci nieświadomi przyczyny schorzenia, poszukują pomocy u lekarzy innych specjalności – głównie laryngologa, neurologa czy okulisty. Często przez wiele miesięcy leczeni bez powodzenia.

PRZYCZYNY BRUKSIZMU

Główną przyczyną bruksizmu jest stres i wzmożone napięcie emocjonalne. Rzadziej przyczyną mogą być nieprawidłowe warunki zwarciowe.

KONSEKWENCJE I POWIKŁANIA BRUKSIZMU

Brak prawidłowej diagnozy i długotrwałe utrzymywanie się nieprawidłowości może prowadzić do:

  • patologicznego starcia zębów – w zaawansowanych przypadkach zęby starte są do poziomu szyjki
  • rozchwiania zębów (patologicznej ich ruchomości)
  • stanu zapalnego miazgi zęba (konieczność leczenia kanałowego)
  • zmian w obrębie stawów skroniowo-żuchwowych – patologicznej ruchomości krążka stawowego, trzasków, „przeskakiwań” w stawach skroniowo-żuchwowych

LECZENIE

W leczeniu bruksizmu podstawowe znaczenie ma szybkie, prawidłowe rozpoznanie i profilaktyka.

Leczenie powinno być interdyscyplinarne. Leczeniem zaburzeń czynnościowych zajmują się lekarze specjaliści protetyki stomatologicznej. Bardzo ważne jest zapobieganie konsekwencjom i uświadamianie Pacjentowi przyczyny schorzenia.

Leczenie obejmuje:

  • samouświadomienie
  • wykonanie różnego rodzaju „nakładki” na zęby, którą zakłada się przez czas trwania leczenia na noc( jest to tzw. „szyna relaksacyjna”)
  • odpowiednio dobrane ćwiczenia mięśniowe
  • w razie potrzeby leczenie fizykoterapeutyczne (ultradźwięki, termoterapia, laser)
  • w razie potrzeby wspólne prowadzenie pacjenta we współpracy z fizjoterapeutą zajmującym się problematyką dysfunkcji narządu żucia (rehabilitacja stawów skroniowo- żuchwowych)

DYSFUNKCJE STAWÓW SKRONIOWO-ŻUCHWOWYCH

Stawy skroniowo-żuchwowe to jedne z najbardziej unikalnych stawów w organizmie człowieka. Łączą żuchwę z czaszką. Biomechanika (ruchy wykonywane w stawie) są niezwykle złożone. Dodatkowo prawy i lewy staw są ze sobą czynnościowo i anatomicznie połączone co sprawia, że ruch w jednym stawie wywołuje reakcję w stawie przeciwległym. W skład stawu skroniowo- żuchwowego wchodzi krążek stawowy dzielący staw na dwa piętra- górne i dolne.

Zaburzenia układu ruchowego narządu żucia dotyczą od 40-60% populacji. Zaburzenia czynnościowe stawów skroniowo- żuchwowych są bardzo częste. Często rozpoznawane są dopiero na etapie powikłań, gdyż w początkowym okresie pacjenci nie są świadomi ich istnienia, ze względu na brak bólu.

Zaburzenia czynnościowe stawów skroniowo-żuchwowych obejmują :

  • zaburzenia funkcji kompleksu głowa żuchwy-krążek stawowy
  • zaburzenia strukturalne powierzchni stawowych
  • schorzenia zapalne stawów

NAJCZĘSTSZE OBJAWY

  • ból stawów
  • ból ucha
  •  „przeskakiwanie”, „zacinanie” w stawach
  • „trzaski” w stawach
  • odgłos „tarcia” w stawach
  • utrudnione otwieranie ust
  • nadmierne otwieranie ust
  • nieprawidłowy, niesymetryczny ruch żuchwy przy otwieraniu i zamykaniu ust

PRZYCZYNY ZABURZEŃ W OBRĘBIE STAWÓW SKRONIOWO-ŻUCHWOWYCH

  • urazy makrourazy – związane z działaniem dużej siły, najczęściej jednorazowo na staw- uderzenie, wypadki komunikacyjne
  • urazy mikrourazy – związane z działaniem mniejszej siły, ale działającej na staw stale- przykładem może być utrzymujący się bruksizm lub wzmożone napięcie mięśniowe mięśni żucia

KONSEKWENCJE BRAKU WŁAŚCIWEGO ROZPOZNANIA I DIAGNOZY

Nie wszystkie nieprawidłowości w stawach skroniowo-żuchwowych wymagają leczenia. Wskazaniem bezwzględnym do leczenia jest postać bólowa oraz te zaburzenia, które wymagają specjalistycznego leczenia ze względu na ich progresywny charakter (będą się nasilać prowadząc do poważnych powikłań). To z jakim zaburzeniem mamy do czynienia i czy terapia będzie konieczna możliwe jest do określenia po przeprowadzeniu kompleksowego wywiadu i specjalistycznego badania układu ruchowego narządu żucia.

LECZENIE

Kompleksowe, specjalistyczne leczenie często przeprowadzane jest w dwóch etapach. W początkowym stadium dąży się do likwidacji bólu i zmniejszenia nadmiernego napięcia mięśni (relaksacja mięśni) z przywróceniem prawidłowego położenia struktur wewnątrzstawowych. W kolejnym etapie przeprowadzana jest specjalistyczna rehabilitacja protetyczna.